[Xã hội] -Đau đầu xử lý hiện vật lạ tại di tích

KTĐT - Hiện vật lạ tại di tích quả là vấn nạn, nhưng không thể nóng vội xử lý là tinh thần của buổi thanh tra, kiểm tra, khảo sát tình hình bày trí đồ thờ tự tại một số điểm di tích trên địa bàn TP Hà Nội do đoàn công tác của Bộ VHTT&DL thực hiện sáng 22/8. Di tích bị biến dạng Bày trí tùy tiện; hoành phi câu đối, đèn lồng, lục bình, sư tử đá kiểu Trung Quốc... xuất hiện tràn lan tại 3 di tích được Bộ VHTT&DL chọn thanh tra lần này. Bước chân vào cổng chùa Gia Quất (phường Thượng Thanh, quận Long Biên) là cảnh đôi sư tử đá kiểu Trung Quốc ngạo nghễ đứng hai bên cổng chùa. Tượng Quan âm được dành vị trí thờ đẹp nhất trong khuôn viên di tích đã được xếp hạng cấp TP năm 2008 này. Ngoài ra, hàng loạt các "hiện vật lạ" được ông Nguyễn Xuân Phúc - Phó Chánh thanh tra Bộ VHTT&DL đánh giá là không có trong hồ sơ xếp hạng đã ngang nhiên xâm chiếm, làm "biến dạng" di tích. Đôi sư tử đá bị di dời ra ngoài khuôn viên đình Mộ Lao, quận Hà Đông. Ảnh: Bảo Kha Tại đình và chùa Mộ Lao (phường Mộ Lao, quận Hà Đông) bức tranh bày trí, cảnh quan xung quanh cũng không khả dĩ là mấy. Hai di tích này được Bộ VH&TT (nay là Bộ VHTT&DL) xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 2008 với giá trị kiến trúc độc đáo, cảnh quan di tích hiếm có; đồng nghĩa với nét rêu phong cổ kính huyền ảo gần như bị phá vỡ vì mái che, máy vẩy được dựng lên, bao trùm hầu hết không gian di tích. Sư tử đá, lục bình, dãy tượng Phật mới, đèn đá kiểu Trung Quốc, tượng Quan âm... là những thứ vẫn được gọi là hiện vật lạ xuất hiện tràn lan từ sân di tích đến chính điện. Ông Nguyễn Hữu Toàn - Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa cho rằng: "Nhìn cảnh bày trí di tích mới thấy chùa như của riêng sư trụ trì. Thích làm gì, thích bày gì, đưa hiện vật gì vào di tích cấp quốc gia cũng được, không cần hỏi ý kiến của cơ quan quản lý". Điều khiến các cán bộ thanh tra của đoàn ngỡ ngàng là hầu hết những người trực tiếp quản lý các di tích này đều không hiểu những quy định cơ bản của Luật Di sản. Thế mới có chuyện, ông Bạch Ngọc Thụy - Tổ trưởng Tổ Quản lý di tích đình và chùa Mộ Lao biện minh bằng được mái che, máy vẩy dựng lên tại không gian chùa là hợp lý; hoặc việc nhầm tưởng xin ý kiến quận là được phép xây dựng công trình mới. Thậm chí, khi được cán bộ quản lý Cục Di sản giải thích về ý nghĩa của việc thờ tượng Quan âm là cứu độ gốc gác, ni sư Thích Đàm Hướng - trụ trì chùa Gia Quất, mới vỡ lẽ vì cái cần phải chỉnh đốn trong cách thờ tự. Quyết tâm xử lý Không phải ngẫu nhiên cuối tháng 8/2014, Bộ VHTT&DL ra công văn số 2662/BVHTTDL - MTNATL về việc không sử dụng biểu tượng, sản phẩm, linh vật không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam. Rõ ràng, thực trạng sư tử đá, linh vật kiểu Trung Quốc đang án ngữ, gây phản cảm tại đình, đền, chùa, cơ quan, đơn vị của Việt Nam không phải là chuyện mới, không phải là chuyện xuất hiện 1 - 2 năm gần đây mà là chuyện của hàng chục năm trước. Và nhiều người hồ nghi về hiệu quả thực tế của văn bản này bởi chủ nhân của các hiện vật được cung tiến phần nhiều là của quan chức, những người có quyền và có tiền. Đặc biệt, công văn này còn đề cập cả đến cơ quan công sở, nơi Bộ VHTT&DL không thể với tay quản lý. Thế nhưng, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Đặng Thị Bích Liên khẳng định: "Việc đưa hiện vật lạ ra khỏi di tích sẽ có lộ trình. Từ nay đến cuối năm 2014, Bộ sẽ tiến hành khảo sát, vận động tuyên truyền. Sang đầu năm 2015, nếu di tích nào không chấp hành quy định sẽ đẩy mạnh công tác xử phạt, cưỡng chế. Bộ quyết tâm không để sư tử đá, linh vật kiểu Trung Quốc tồn tại trong khuôn viên di tích Việt". Đối với các cơ quan công sở, ngày 27/8, Bộ VHTT&DL sẽ tổ chức làm việc với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ban Trị sự T.Ư giáo hội Phật giáo Việt Nam để phối hợp thực hiện tinh thần chỉ đạo của công văn. Không chỉ ở 3 điểm di tích trên, ông Trương Minh Tiến - Phó Giám đốc Sở VHTT&DL Hà Nội thừa nhận sự tùy tiện đưa và tiếp nhận hiện vật lạ trong di tích trên địa bàn. Theo ông, chỉ cần bước chân vào đình, chùa giữa lòng TP sẽ thấy sư tử đá trấn giữ ở cổng, đèn nhấp nháy quanh tượng Phật. Song ông Tiến cũng đề xuất: "Hà Nội cần lập danh mục các vi phạm để xử lý theo chuyên đề. Đợt đầu có thể kiểm kê toàn bộ hiện vật lạ tại di tích trên địa bàn TP, tìm biện pháp trả lại không gian di tích...". Ngay sau buổi thanh tra, Phó Chủ tịch UBND quận Long Biên và quận Hà Đông thống nhất sẽ yêu cầu đơn vị quản lý di tích di dời hiện vật lạ ra khỏi 3 điểm di tích trên trước ngày 15/9. Hai quận cũng sẽ tập hợp các sư trụ trì, Phó Chủ tịch xã, phường... tập huấn nội dung công văn 2662 của Bộ VHTT&DL. Phải làm ngay, nhưng không thể "mở mắt ra là thay đổi hết" và sẽ quyết tâm làm bằng được - đó là tinh thần của Sở VHTT&DL Hà Nội nói riêng và Bộ VHTT&DL nói chung trong việc xử lý hiện vật lạ tại các di tích lần này. Hy vọng những hành động trên sẽ giải quyết được vấn nạn bấy lâu, đặc biệt là tình trạng sư tử đá xâm lăng các di tích Việt. ​"Di tích không chỉ gắn với vấn đề tôn giáo tín ngưỡng mà vấn đề lớn hơn là bản sắc văn hóa dân tộc, là lịch sử, tâm hồn của tổ tiên gửi lại cho mai sau. Việc trưng bày, sử dụng, cung tiến biểu tượng, sản phẩm, linh vật và các vật phẩm lạ không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam sẽ làm méo mó lịch sử, xóa nhòa bản sắc của nước ta" - PGS Trần Lâm Biền - Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia.